„W głębi. Żyjące morza, żyjące ciała” to tytuł nowej, międzynarodowej wystawy zbiorowej w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie, która potrwa od 30 października 2025 do 4 kwietnia 2026 roku. Projekt, zorganizowany we współpracy z Instytutem Oceanologii PAN i Uniwersytetem Gdańskim, koncentruje się na fizycznych, psychicznych i duchowych powiązaniach ludzkości z oceanem.
„W głębi. Żyjące morza, żyjące ciała” to wystawa zbiorowa i projekt badawczy, który eksploruje nasze fizyczne, psychiczne, emocjonalne i duchowe powiązania z oceanem. Prezentowana w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie (PGS) i realizowana we współpracy z Instytutem Oceanologii PAN (IO PAN) oraz Uniwersytetem Gdańskim (UG), wystawa wychodzi od kontekstu wyjątkowego położenia galerii nad Bałtykiem, a następnie rozszerza perspektywę ku szerszemu rozumieniu przestrzeni oceanicznej poprzez twórczość międzynarodowej grupy artystów.
Centralnym pytaniem wystawy jest - co oznacza „stać się oceanem”, czyli oddać nasze ludzkie ciała ogromnemu ciału wody, które pokrywa ponad dwie trzecie Ziemi. Naukowcy od dawna badają wodne początki życia na naszej planecie – początkowo rozważając możliwości powstania w płytkich kałużach pływowych i gorących źródłach. Współczesne badania wskazują, że życie mogło narodzić się w pobliżu głębinowych kominów hydrotermalnych, ponieważ występujące tam substancje chemiczne oraz dostarczana energia mogły napędzać liczne reakcje niezbędne do ewolucji życia.
„W głębi. Żyjące morza, żyjące ciała” wychodzi od tej hipotezy oceanicznego początku życia – sprzed co najmniej 3,5 miliarda lat – aby rozważyć naszą wrodzoną więź z wodą, a co za tym idzie pyta jak powstaliśmy i jak nadal istniejemy jako zbiorowy gatunek. W tym sensie wystawa przeciwstawia się filozoficznej, religijnej i techno-industrialnej tradycji antropocentryzmu, która nieustannie oddziela nas od środowiska, a której sprzyjał rozwój nowoczesnej nauki i rolnictwa – ze swoim zakorzenionym dążeniem do ujarzmienia, skategoryzowania i kontrolowania otaczającego nas świata. Czy jeśli zrezygnowalibyśmy z tej wyjątkowej pozycji człowieka, moglibyśmy zrozumieć siebie jako część większego ciała życia i zacząć istnieć we wspólnocie z głębokimi, potężnymi rytmami oceanu?
Traktując ocean jako czującą istotę, „W głębi. Żyjące morza, żyjące ciała”, odwołuje się do przełomowej hipotezy Gai Jamesa Lovelocka, według której Ziemia jest superorganizmem zdolnym do synergicznej autoregulacji swojego środowiska jako przestrzeni przyjaznej biosferze. Ekolog morski, nurek i żeglarz Glenn Edney rozwija tę myśl, twierdząc, że „ocean jest żywy… [jest] globalnym, żyjącym ekosystemem; samoregulującą się całością, większą niż suma jej fizjologicznych części”. Poprzez procesy oddychania, krążenia i metabolizmu, a także energię niezliczonych form życia zamieszkujących morze, wyłania się „umysł oceanu” oparty na współbyciu i współzależności; świadomość, która pojawia się jako właściwość systemu samoorganizującego się. To właśnie poprzez takie idee zbiorowej i nie-ludzkiej inteligencji wystawa zgłębia wiele warstw przestrzeni oceanicznej, czerpiąc interdyscyplinarnie z humanistyki morskiej, studiów środowiskowych, biologii kwantowej, cybernetyki, teorii i historii świadomości, literatury science fiction, poezji oraz wiedzy rdzennych kultur.
Poprzez spekulację, wynalazczość i transformację, odwiedzający „W głębi. Żyjące morza, żyjące ciała” spotkają twórców, którzy opowiadają nowe historie o naszej oceanicznej więzi – historie, które mogą pomóc nam na nowo wyobrazić sobie rzeczywistość podziału, eksploatacji i zanieczyszczenia, dominującą w ludzkim podejściu do oceanu. W obliczu nieustającej dewastacji oceanów, stawia pytanie jak możemy rozwijać bardziej płynne sposoby myślenia, w których tracimy poczucie linearnego czasu, wchodzimy w przestrzenie zadumy i wędrówki – zarówno fizycznej, jak i mentalnej – a także rozluźniamy granice naszych ciał i umysłów poprzez formy wymiany oceanicznej. Innymi słowy – jak możemy stać się bardziej oceaniczni?
Jako przestrzeń „bogactwa kontekstów, głębi emocjonalnej i współzależności”, ocean oferuje ważne możliwości komunikacji międzygatunkowej w czasie i przestrzeni. „W głębi. Żyjące morza, żyjące ciała” pragnie uchwycić ogromny potencjał, jaki daje nam to niezmierzone ciało wody, traktując je zarówno jako potencjalnego współpracownika, jak i źródło czującej wiedzy.
Artystki/Artyści: Agnieszka Kurant, Akvilė Anglickaitė, Alex Ayed, Ange Leccia, Barbara Hammer, Cecylia Malik, David Gumbs, Dorothy Cross, Goshka Macuga, Hyung S. Kim, Izabela Pluta, Jean Painlevé, Julia Lohmann, Kati Roover, Kristina Õllek, Kuba Bąkowski, Laetitia Yhap, Marie Jeschke, Rasa Smite & Raitis Smits, Raqs Media Collective, Seba Calfuqueo, Sky Hopinka, Superflex, Xawery Wolski, Yan Tomaszewski, Yiannis Maniatakos.
Kuratorzy: Joseph Constable, Eulalia Domanowska, Joanna Gemes
Czyste powietrze
Unia Europejska
Fundusze Krajowe